45PNBANNER22
Gefaciliteerd door Burgerrechtenvereniging Vrijbit

DNA

Toegang van politie en OM tot biodatabanken onjuist en gevaarlijk

DNA-databanken, je hoeft ze niet eens zelf te organiseren, ze ontstaan gewoon vanzelf. En probeer er dan maar eens af te blijven, als rechercheur die net dat ene stukje bewijs zoekt dat een bepaalde onvindbare verdachte kan linken aan een verkrachting.

In die zin is het deurtje dat in het conceptwetsvoorstel Zeggenschap Lichaamsmateriaal is opengezet voor politie en justitie niet vreemd. Heus, alleen bij ernstige misdrijven en in ‘uitzonderlijke gevallen’ wil justitie toegang tot de ‘biobanken’ waarin inmiddels celmateriaal van 14 miljoen personen is opgeslagen, beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek. Het wetsvoorstel beoogt de ‘autonomie en de zeggenschap’ van de donor over zijn lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek te vergroten, zonder ‘onnodige belemmeringen’ op te werpen. Prima. Moet gebeuren. De branche is er al jaren mee bezig, met een prima functionerende gedragscode. Maar een wet is veiliger.

Dat demissionair minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) de verleiding niet kon weerstaan om dat nuttige voorstel te belasten met een achterdeurtje voor de opsporingsautoriteiten is zeer te betreuren. Met je plas naar de dokter is echt iets anders dan met je plas naar de politie. Je moet er als burger maar op vertrouwen dat het blijft bij ‘uitzonderlijke gevallen’ en ‘ernstige misdrijven’. In de goeiige gedachte dat dit nooit jou zal treffen, maar altijd de kwaadaardige Ander die niet onbestraft mag blijven.

Hier gebeurt iets dat principieel onjuist is en ook gevaarlijk. Hier worden het ziekenhuis en de opsporing aan elkaar geknoopt – ‘meer handen aan het bed’ kunnen ultimo dus ook van de politie zijn. Je moet er ook maar op vertrouwen dat dit achterdeurtje voor de politie niet door een volgend kabinet verder opengezet zal worden. Is het opsporingsbelang van gewone misdrijven immers écht zoveel minder groot dan dat van ernstige misdrijven? Dergelijke nuances plegen politiek snel te verwaaien.

Er zijn nog wel meer databanken ontstaan die voor de opsporing interessant zijn. Neem de vingerafdrukken die we aan de paspoortregistratie afstaan; de hielprik bij kinderen. Ook de doelen van die wetten en regels kunnen best gewijzigd worden. De opsporingsverleiding van die registraties moet enorm zijn. Toch moet daar niet aan worden toegegeven. Een geborgde toegang voor de wetenschap tot lichaamsmateriaal verschilt fundamenteel van toegang voor de politie. Als het kabinet een nationale DNA-databank voor de gehele bevolking wil met een opsporingsdoelstelling moet het daarvoor uitkomen. En dat niet terloops elders trachten te regelen.

Bron; NRC 


 

Zeggenschap lichaamsmateriaal; Alweer een uitzondering op beroepsgeheim?

Geef justitie toegang tot lichamelijk materiaal in ziekenhuizen voor opsporing, wil minister Schippers. De „moeder der slechte wetsvoorstellen”, noemde de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten de plannen van demissionair minister Schippers (Volksgezondheid, VVD). Ook de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen was zeer kritisch over het gepubliceerde conceptwetsvoorstel, dat opsporingsdiensten bij zeer ernstige delicten toegang geeft tot lichamelijk materiaal in ziekenhuizen.

Het plan – voor inspraak naar buiten gebracht – leidt tot veel discussie. Justitie zou er toestemming mee krijgen om in sporen aangetroffen DNA te vergelijken met lichamelijk materiaal van de verdachte. Het plan kent strenge voorwaarden, zo moet de rechter-commissaris steeds akkoord geven. En justitie mag alleen DNA van de verdachte vergelijken, dus niet een wilde zoekopdracht in een zogeheten biobank doen.

Het vraagt om een uitzondering op het medisch beroepsgeheim. Johan Legemaate, hoogleraar gezondheidsrecht van het Academisch Medisch Centrum (AMC) vindt dat de wetgever „de laatste tijd te makkelijk denkt” over het medisch beroepsgeheim. „Dat zie je bijvoorbeeld ook in de wet forensische zorg, die nu bij de Eerste Kamer ligt.” Die wet maakt het mogelijk bij verdachten van misdrijven waarvoor tbs opgelegd kan worden, medische gegevens te vorderen bij artsen. Zo kan er ook een tbs-onderzoek plaatsvinden als iemand medewerking weigert.

Ingrid Geesink, hoofdonderzoeker gezondheid bij het Rathenau Instituut is „een beetje verbaasd” over de forensische bevoegdheden in het voorstel. Een eerder concept werd in 2012 ingetrokken. „Daar begon de hele medische beroepsgroep van te stuiteren. Nu zijn de mogelijkheden voor justitie in afgezwakte vormen weer opgenomen.”

Alles bij de bron: NRC


 

Van wie is dat stukje huid of die druppel bloed?

Minister Schippers geeft een eerste aanzet voor een wet waarin de zeggenschap wordt geregeld over lichaamsmateriaal dat bij patiënten wordt afgenomen. Maar hoe zit het eigenlijk met de regelgeving? Voor welke problemen moet nieuwe wetgeving een oplossing bieden?

Dagelijks doen artsen bij duizenden patiënten onderzoek naar lichaamsmateriaal. Dat wordt bewaard en opgeslagen in weefselbanken en –archieven, onder meer om achteraf te kunnen testen of een diagnose juist is gesteld. In 2009 becijferde het Rathenau Instituut dat op deze manier 50 miljoen stukjes lichaam van 14 miljoen mensen worden beheerd. Onder meer ziekenhuizen bewaren dit materiaal niet alleen, maar gebruiken het ook, los van de behandelingen of de diagnose waarvoor het is verkregen. Bijvoorbeeld voor wetenschappelijk onderzoek, of de ontwikkeling van geneesmiddelen.

Op dit moment hoeven patiënten niet op de hoogte te worden gesteld dat hun lichaamsmateriaal wordt hergebruikt. Ook wanneer je het opgeslagen materiaal wilt laten vernietigen heb je juridisch geen poot om op te staan. Weefselbanken zijn niet verplicht gehoor aan zo’n verzoek te geven en bovendien is het bij veel centra technisch gezien niet eenvoudig om iemands biopten te vinden.

In de conceptwet die minister Schippers ter consultatie heeft aangeboden wil zij zeggenschap voor de donor organiseren. Schippers wil dat mensen een ‘brede’ toestemming kunnen geven, die zich niet alleen beperkt tot het lichaamsmateriaal dat op het moment van vragen al is vrijgekomen, maar ook voor toekomstig materiaal, mogelijk zelfs na overlijden. Er zijn echter verschillende uitzonderingen op de zeggenschapsregel, waarvan de formuleringen voer voor juristen zijn. Zo mag materiaal zónder toestemming voor wetenschappelijk onderzoek worden gebruikt als aan drie voorwaarden wordt voldaan. Als het ‘onmogelijk is of onevenredige inspanning kost’ om de goedkeuring te krijgen, de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene ‘niet onevenredig’ wordt geschaad en het onderzoek in het ‘algemeen belang’ is.

Schippers stelt ook voor dat DNA in uitzonderlijke gevallen voor de opsporing van zware misdrijven mag worden gebruikt, zoals moord of verkrachting. Maar alleen als de verdachte wel bekend is, maar het onmogelijk is om nog DNA af te nemen, omdat hij of zij is overleden of wordt vermist. De rechter moet toestemming geven. Volgens critici ontstaat daardoor een DNA-databank waaruit de overheid naar believen kan putten. Maar van een centrale opslag van lichaamsmateriaal is geen sprake, benadrukte haar ministerie gisteren.

Alle medisch-ethische onderwerpen zijn tijdens de kabinetsformatie ‘controversieel’ verklaard. Maar dat geldt alleen voor kant-en-klare wetsvoorstellen die al naar de Tweede Kamer zijn gestuurd. Dit plan is zo ver nog niet. Ambtenaren hebben een ontwerp gemaakt, waar deskundigen op mogen reageren. Pas in het najaar kan het definitieve wetsvoorstel naar de Kamer. Zo kan de volgende minister van volksgezondheid de definitieve wet indienen.

Alles bij de bron; Trouw


 

Felle kritiek op plan om DNA uit ziekenhuizen aan justitie te geven

Justitie moet bij ernstige zaken en in uitzonderlijke gevallen gebruik kunnen maken van DNA-materiaal dat in ziekenhuizen ligt opgeslagen. Dat wil demissionair minister Schippers. Advocaten en privacywaakhonden zijn woest. "Dit is de moeder van alle slechte wetsvoorstellen." Politiek Den Haag is al lang met het voorstel bezig. In 2011 werd aangekondigd dat het kabinet bezig was met een voorstel over het bewaren van DNA-materiaal in ziekenhuizen.  Afgelopen week is een concept van het voorstel gepresenteerd. Onderdeel daarvan is dat justitie in uitzonderlijke gevallen gebruik kan maken van het opgeslagen DNA-materiaal. 

Het afgeven van DNA-materiaal aan justitie uit ziekenhuizen zou alleen in ernstige zaken mogen. Denk aan verkrachting, doodslag, moord, terrorisme en kindermisbruik. Daar zijn wel voorwaarden aan gesteld. Het gaat om mensen die concreet verdacht worden. Het mag pas als er toestemming is gegeven door een rechter. Ook kan het alleen als het materiaal niet bij de persoon zelf afgenomen kan worden omdat deze vermist, voortvluchtig, of overleden en begraven of gecremeerd is. Justitie verwacht dat het om een paar gevallen per jaar gaat

De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten is fel tegen het voorstel. "Dit is de moeder van alle slechte wetsvoorstellen," zegt voorzitter Jeroen Soeteman. Hij vreest dat de minister op deze manier de deur openzet voor het grootschalig gebruik van DNA van patiënten. "De overheid is keer op keer onbetrouwbaar gebleken als het gaat om het opslaan van DNA. Als een verdachte wordt vrijgesproken, moet DNA vernietigd wordt. Dat is heel vaak niet gebeurd en dan wordt het materiaal toch gebruikt. Het risico is veel te groot dat het nu weer fout gaat."

Soeteman wil benadrukken dat deze wet ook kwalijk kan zijn voor mensen die niets fout hebben gedaan. "Het is een veel te zwaar middel. Je weet niet wat er over tien jaar uit DNA te halen is. Straks wil je bij de overheid gaan werken en kijken ze even in de DNA-databank of ze jou wel willen hebben." Artsenfederatie KNMG bestudeert het plan nog, maar laat nu al weten al het vindt dat justitie geen toegang moet krijgen tot weefsel dat opgeslagen is voor wetenschappelijk onderzoek of zorg, nu niet en in de toekomst niet. 

Alles bij de bron; RTL


 

Minister wil dna-databank ziekenhuis inzetten voor justitie

Demissionair minister Schippers van Volksgezondheid heeft een wetsvoorstel gepresenteerd om dna-databanken van ziekenhuizen in te kunnen zetten voor strafvorderlijke doeleinden. De minister start een internetconsultatie voor het voorstel.

Het voorstel voor de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal bevat regels voor het afnemen, bewaren, verstrekken, gebruiken en vernietigen van menselijk materiaal voor andere doeleinden dan medische, staat in de internetconsultatie. Een van die doeleinden betreft strafvordering, blijkt uit de Memorie van toelichting...

...In 2011 kwam de minister van VWS met een vergelijkbaar wetsvoorstel maar dat werd ingetrokken vanwege de demissionaire status van het kabinet en de gevolgen voor grondrechten van  burgers. Burgerrechtenbeweging Privacybarometer haalt een onderzoek van het Rathenau-instituut uit 2009 aan dat becijferde de Nederlandse biobanken vijftig miljoen stukjes lichaamsmateriaal beheren van veertien miljoen personen. Het gaat onder andere om stukjes huid, teennagels, spierweefsel, buisjes bloed, spuug, plas en poep dat wordt bewaard in een vriezer of in paraffineblokjes, in ziekenhuizen.

Privacybarometer heeft scherpe kritiek op het voorstel. Volgens de organisatie toont de minister niet de noodzaak aan voor de inperking van het medisch beroepsgeheim en is de bevoegdheid onrechtmatig en onwenselijk. "Het schaadt het vertrouwen in de zorg en daarmee de toegankelijkheid van de zorg. Het zal een negatief effect hebben op de medisch-wetenschappelijke onderzoeken", schrijft Privacybarometer, dat spreekt van een 'glijdende schaal'.

Het standpunt van de ziekenhuizen, de Nederlandse biobanken en de artsenfederatie KNMG is dat justitie geen toegang heeft tot lichaamsmateriaal dat is opgeslagen voor zorg of  wetenschappelijk onderzoek. "Nu niet en in de toekomst niet", staat bij Biobanken, een gezamenlijk initiatief van de partijen.

Alles bij de bron; Tweakers


 

DNA-bewijs kan veel zeggen, maar hoeft nog niet de waarheid te zijn

Dat politie en justitie er dankzij nieuwe technologie en wetgeving, maar ook door volharding en plichtsbesef in slaagden om een cold case uit de jaren negentig dichter bij een oplossing te brengen, is een felicitatie waard. Maar toch. Een verdachte is pas een dader als de rechter dat vaststelt en dat oordeel onherroepelijk is. En DNA-bewijs is, hoewel zwaarwegend, niet per definitie doorslaggevend...

..De aangehouden persoon is een ‘genetische verdachte’, die nog in tijd, plaats, gedrag en motief in verband moet worden gebracht met het delict. In deze zaak, de Rotterdamse prostitutiemoorden, speelde DNA-verwantschaps-onderzoek een sleutelrol...

...Sinds 2005 dienen veroordeelden verplicht DNA-materiaal afstaan, met een databank met een kwart miljoen profielen als referentiemateriaal tot gevolg. Dankzij een biologische bijzonderheid in de historische DNA-sporen en deze databank kon via het profiel van een familielid deze verdachte uiteindelijk worden aangehouden. Daar zit dan ook het dilemma in dergelijke kwesties. Eén veroordeelde neef in de database en u en uw hele familie zijn automatisch lid van een verdachte groep, wat ook niet echt eerlijk is – en bovendien grondstof voor toekomstige zoekslagen door de politie.

Naarmate de database groter wordt neemt de kans op missers toe – toevallige genetische overeenkomsten tussen niet-verwante personen komen namelijk ook voor. Een ‘hit ’ hoeft nog geen echte hit te zijn. Alle reden om DNA-resultaten omzichtig en kritisch te blijven behandelen. Als één van de bewijsmiddelen.

Alles bij de bron; pdfNRC [abo-versie]


 

Nieuwe wetsvoorstel in Canada maakt DNA-discriminatie strafbaar

Steeds meer mensen laten hun genoom tot in detail analyseren zodat doktoren kunnen inschatten hoe hoe hoog hun risico's zijn voor verschillende ziektes, zoals borst- of eierstokkanker. Verzekeringsmaatschappijen willen ook toegang tot deze gegevens zodat ze kunnen bepalen wie het hoogste risico heeft om ziek te worden. Op basis hiervan bepalen ze wat je moet betalen voor je verzekering.

Je kan je daarnaast ook voorstellen dat een werkgever wil weten of een toekomstige werknemer plots een hartaanval kan krijgen of niet. In de Verenigde Staten is het verboden om iemand te discrimineren op basis van zijn genen en in Canada is men hetzelfde van plan met de Genetic Non-Discrimination Act. Als deze wet wordt geaccepteerd, wordt het wettelijk verboden om een genetische test te vereisen bij het tekenen van een contract.

Genetische testen zorgen al een tijd voor discussie op het gebied van privacy. Het Bureau voor de Privacy (Office of the Privacy Commissioner, OCP) blijft volhouden dat iemands genoom informatie prijs kan geven waarvan ze niet op de hoogte zijn. Ook weet men misschien niet dat het van belang kan zijn voor een verzekeraar. "Is dat eerlijk op het gebied van informatie uitwisseling? Staat dat aan de basis van een contract op grond van goed vertrouwen?" vraagt Patrica Kosseim, directeur van de OCP, tijdens een conferentie voor privacy professionals in Toronto afgelopen jaar. "Dit 'vertrouw ons maar gewoon'-beleid gaat recht tegen het onderliggende concept van privacy in: de autonome controle over iemands persoonlijke informatie."

De overheid moet zich voorbereiden op een heftige discussie. De Canadese Vereniging voor Leven en Gezondheid is druk bezig "haar mogelijkheden" uit te zoeken nu het wetsvoorstel is aangenomen, vertelt Wendy Hope, voorlichter van de Canadese Vereniging voor Leven en Gezondheid.. Vooralsnog lijkt het er in ieder geval op dat je je geen zorgen hoeft te maken om je genen bij een sollicitatiegesprek of als je een nieuwe zorgverzekering aanvraagt.

Alles bij de bron; MotherBoard [Thnx-2-Luc]


 

Belgische kamercommissie maakt weg vrij voor 2 DNA-databanken

Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC) krijgt er binnenkort twee DNA-databanken bij. Eén rond vermiste personen en één met genetisch materiaal van politiemensen, laboranten en al wie nog onbedoeld een 'crime scene' zou kunnen "vervuilen".

Een nieuwe databank met DNA-profielen van onderzoekers en andere betrokkenen moet het mogelijk maken dat hun DNA-materiaal snel kan worden uitgesloten, waardoor onderzoeken niet langer nodeloos vertraging oplopen of onnodige kosten vragen. In Nederland bestaat zo een "eliminatie-DNA-databank" al sinds 2002. 

De weg ligt daarnaast ook open voor een tweede DNA-databank, die het mogelijk moet maken oude verdwijningszaken te kraken. Die databank 'Vermiste Personen' werd in 2013 al theoretisch opgericht, maar intussen zijn de regels al ingehaald door de wetenschap, aldus Kamerlid Raf Terwingen, die groen licht kreeg voor een reeks aanpassingen.

Zo verdwijnt de automatische vernietiging van ongeïdentificeerde DNA-profielen na dertig jaar. De procureur des konings zou wel de bevoedheid behouden om DNA-profielen al vroeger te laten wissen.

Daarnaast zullen ook minderjarigen binnenkort DNA kunnen laten afnemen in verdwijningszaken. Een DNA-profiel van een vermiste kan tegenwoordig immers niet enkel opgebouwd worden op basis van diens ouders, maar bijvoorbeeld ook door een combinatie van de profielen van vrouw en kind. Net daarom zal voortaan trouwens ook DNA-materiaal van de partner van de vermiste kunnen worden afgenomen indien ze samen een kind hebben.

Alles bij de bron; HLN [Thnx-2-Luc]