De aankondiging door Achmea om te onderzoeken of klanten premiekorting kunnen krijgen als ze gegevens over hun rijgedrag leveren, heeft veel stof doen opwaaien. Nieuw is het initiatief niet. Eerder al kwam Fairzekering met een pay-how-you-drive verzekeringsmodel, waarin automobilisten die beter rijgedrag vertonen minder voor hun verzekering betalen dan degenen die minder goed rijgedrag vertonen. Voordeel is dat aan klanten via de kastjes in auto’s prompte respons op hun rijgedrag kan worden gegeven.

Achmea vraagt voor het gebruik van de gegevens vooraf toestemming aan zijn klanten. De privacytoezichthouder noemde de voorstellen niet in strijd met de privacywet, mits de verzekeraar open is over het doel van de gegevensverzameling. Ik denk dat er wel degelijk privacyrechtelijke knelpunten zijn.

 

Het volgen van gedrag is een verregaande vorm van inmenging in de privacy van mensen. Dat nu al premiedifferentiatie plaatsvindt, kan geen rechtvaardiging zijn dat dus het voortdurend monitoren en verzamelen van gegevens over rijgedrag gerechtvaardigd is om die differentiatie nog preciezer te kunnen maken.

Vroeger vond premiedifferentiatie plaats op basis van analyse van gegevens uit het verleden (door de achteruitkijkspiegel) en op basis van beperkte gegevens van bestuurders, zoals leeftijd, geslacht en gemaakte ongelukken. Door de sensoren in de kastjes wordt nu rijgedrag, met een groot aantal niet eerder verzamelde variabelen zoals acceleratie, snelheid, scherpte van te nemen bochten real timeop individueel niveau in kaart gebracht. Vervolgens wordt op basis van het vertoonde rijgedrag een voorspelling gedaan over het risico op ongelukken en wordt de premie op persoonlijke basis voor de toekomst vastgesteld (dus in de vooruitkijkspiegel).

Hoe precies verzekeraars tot hun voorspelling komen, blijft onduidelijk. De privacywet vereist dat individuen inzicht wordt gegeven in de logica die ten grondslag ligt aan beslissingen gebaseerd op profilering, maar dat dit inzicht kan worden gegeven, is niet geborgd. Bij nieuwe vormen van gegevensverwerking vergt de privacywetgeving verder een afweging of de positieve resultaten van deze vorm van dataverwerking niet ook op een minder ingrijpende wijze dan het voortdurend volgen van gedrag kunnen worden bereikt.

Basisbeginsel van de privacywet is dat toestemming in ‘volledige vrijheid’ wordt gegeven. Hoe vrij is die toestemming als degene die toestemming geeft daarvoor een lagere verzekeringspremie in retour krijgt? En wie gaan hier straks toestemming geven? Dat zijn de minder kapitaalkrachtigen, maar ook degenen die de gevolgen van het geven van dergelijke toestemming niet goed overzien. Met dit soort ‘betaal-hoe-je-rijdt’, en straks ‘betaal-hoe-je-leeft´ verzekeringen (premiekorting als uit je Facebookdata blijkt dat je een gezonde levensstijl hebt) krijgen we een klasse in de samenleving van wie het gedrag continue in de gaten wordt gehouden om maar verzekerd te kunnen blijven. Het zijn de kapitaalkrachtigen die het zich kunnen permitteren dit te vermijden. 

Fundamenteel is ook dat het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens een verbod van discriminatie bevat, op welke grondslag dan ook, waaronder geslacht, ras, etc. Het Hof van Justitie heeft op die grond uitgemaakt dat verzekeringen geen onderscheid mogen maken op grond van geslacht. Verzekeringen waarbij vrouwen minder premie hoefden te betalen omdat ze in de regel minder schade rijden, werden verboden. Met ‘pay-how-you-drive’ wordt dit onderscheid via de achterdeur weer ingevoerd. 

Solidariteit bestaat alleen waar mensen worden getroffen door het noodlot. Waar risico’s te beïnvloeden zijn - en dit worden er door het verkrijgen van inzichten door het monitoren van gedrag steeds meer - zal de solidariteit van mensen met een (vermeend) laag risico afnemen jegens degenen met een hoog risico (dan had je maar beter moeten rijden, gezonder moeten leven).

Mijn zorg is dat kortetermijnbesparingen door het terugbrengen van risico’s in rijgedrag en levensstijl tot ongelijkheid leiden die een negatievere invloed op burgers en de maatschappij als geheel hebben dan de extra besparingen die ermee te realiseren zijn. Het Verbond van Verzekeraars heeft opgeroepen tot een maatschappelijk debat hierover; laat dit een startschot zijn.

Alles bij de bron; NRC



Abonneer je nu op onze wekelijkse nieuwsbrief!
captcha