Het gevreesde sleepnet is er sluipenderwijs toch gekomen. Hoewel een meerderheid van de Nederlanders in 2018 tegen de ‘sleepwet’ stemde, is grootschalig aftappen van communicatie via internetkabels technisch mogelijk en binnenkort praktijk. Hiermee worden eerdere beloften van oud-minister Ronald Plasterk verbroken, blijkt uit informatie van toezichthouders TIB en CTIVD en gesprekken met betrokkenen.

Tijdens de behandeling van de inlichtingenwet vijf jaar geleden werd het nog bangmakerij genoemd. De angst was dat de metadata – waaruit is af te lezen met wie mensen communiceren of welke internetpagina’s ze bezoeken – van miljoenen Nederlanders zouden worden opgeslagen. Dat scenario werd weggewuifd: zelfs het aftappen van de communicatie van één wijk zou niet gebeuren.

Een lange tijd was dit technisch gezien ook niet mogelijk, omdat de kabelinterceptie eerst gerealiseerd moest worden. Uit informatie van toezichthouders TIB en CTIVD en gesprekken met betrokkenen blijkt dat dit inmiddels is gebeurd

De AIVD en MIVD kozen ervoor om de interceptie in te richten bij grote kabelpartijen, denk aan Eurofiber en Relined. Deze bedrijven hebben een omvangrijk glasvezelnetwerk in Nederland en zijn ook aangesloten op trans-Atlantische internetkabels. Die keuze maakt het technisch mogelijk om véél meer communicatie af te tappen dan een enkele kabel bij een provider. Daardoor is interceptie niet beperkt tot buurt- of wijkniveau, maar regio-overstijgend. Een betrokkene: ‘Je hebt het dan in feite over heel Nederland.’

Beide inlichtingendiensten deden in 2021 een aanvraag voor grootschalige kabelinterceptie. Ze kregen daarvoor ook toestemming van de minister. Toezichthouder TIB wees ze vervolgens toch af, omdat ze tegen de afspraken ingaan.

In een toelichting schrijft de TIB dat één interceptie betrekking had op de communicatie van ‘miljoenen burgers’. Die communicatie wilden de diensten continu opslaan en zeker een jaar en mogelijk drie jaar bewaren. Opmerkelijk daarbij is dat de diensten volgens de TIB niet de moeite namen om te concretiseren wat de verwachte opbrengst zou zijn. Bovendien zou een deel ongezien met een buitenlandse dienst worden gedeeld. ‘Het was aannemelijk dat een significante hoeveelheid van het internetverkeer van onder anderen Nederlandse burgers zou worden opgeslagen’, schreef de TIB. 

Toezichthouder CTIVD merkte daarom in maart op dat de praktijk van kabelinterceptie niet overeenkomt met eerdere beloften. ‘De CTIVD concludeert (...) dat de uitleg die is gegeven aan kabelinterceptie wringt met de aard van de bevoegdheid, het middel en met de uitvoering in de (technische) praktijk’, aldus de commissie in Toezichtsrapport 75.

Een nieuw wetsvoorstel, bedoeld om digitale dreigingen in kaart te brengen, maakt van deze theoretische mogelijkheid staande praktijk. Het criterium ‘zo gericht mogelijk’ wordt ondergeschikt en toetsing door de TIB wordt teruggedrongen. Daardoor is het straks makkelijker om grootschalig data binnen te halen. Het analyseren van die data (geautomatiseerde data-analyse) kan voortaan zonder toestemming van de TIB. Een eerdere toezegging van Plasterk dat streamingdiensten als Netflix en YouTube uit de datastroom worden gefilterd, komt ook te vervallen.

Alles bij de bronnen; Volkskrant & NU


 


Abonneer je nu op onze wekelijkse nieuwsbrief!
captcha