We vermoeden het gevaar van techgiganten vaak op de verkeerde plek. En die ‘we’ zijn niet alleen gewone gebruikers, maar ook de media. 

In The Age of Surveillance Capitalism betoogt Shashana Zuboff dat het nieuwe surveillancekapitalisme „de menselijke ervaring vordert als gratis, ruwe grondstof” voor data over gedrag. De machines kennen ons niet alleen, stelt Zuboff, ze sturen ook wat we doen. Dat slaat ook op journalisten. De Googles en Microsofts van deze wereld doen alles om nieuwsmedia zoveel mogelijk aan zich te binden. Dat roept de voor de hand liggende vraag op in hoeverre deze megabedrijven bepalen wat journalisten opschrijven.

...Lara Ankersmit, adjunct-hoofdredacteur van het FD: „álle grote Nederlandse media hebben afgelopen jaren geld gekregen van Google, Facebook of YouTube. […] En dat geld komt met bakken.

Zo heeft Facebook wereldwijd 300 miljoen dollar beschikbaar gesteld. Google stopte vanaf 2013 al 200 miljoen euro in Europese journalistiek. Het gaat om fondsen voor specifieke projecten, maar ook om conferenties, trainingen en fellowships. NRC Media nam zo’n 75.000 euro aan, dat grotendeels werd besteed aan een podcaststudio.

Algemeen directeur van NRC Media Dominic Stas zegt daarover: „... we kunnen er niet omheen dat we in een digitale wereld zitten, met Facebook en Google erbij. Dat hoeft geen probleem te zijn, als de rollen maar duidelijk zijn.” Geen belangenverstrengeling, als journalisten maar kritisch kunnen schrijven is het koek en ei.

Maar dat is het niet. Google geeft niet voor de grap trainingen hoe journalisten Google het beste kunnen gebruiken. Google doet dat zodat journalisten Google gebruiken. Kwalitatief onderzoek van het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie van de Hogeschool Utrecht laat zien dat elke onderzochte productie tot stand kwam met behulp van Google. Er was slechts één journalist die om principiële privacyredenen de zoekmachine Duck Duck Go gebruikte. 

De grote vanzelfsprekendheid waarmee Google wordt ingezet („ik zoek gewoon”) verbaasde de onderzoekers. Googelen werd bovendien niet gezien als gebruik van kunstmatige intelligentie. 

Zuboff stelt dat Google zich beschermd weet door de ondoorgrondelijkheid van geautomatiseerde processen. Ook journalisten ontkomen daar niet aan – zowel niet aan de surveillance als aan het onbegrip. Het onderzoek van de Hogeschool Utrecht laat zien dat journalisten zich desgevraagd wel zorgen maken over de manier waarop algoritmes zoekresultaten sturen, maar dat ze weinig weten over hoe dat precies gebeurt. Tegelijkertijd kijken ze vaak niet verder dan de eerste pagina resultaten.

Surveillance en gedragssturing zijn vooralsnog geen thema’s in zulk onderzoek, maar zouden wel de aandacht van journalisten en wetenschappers moeten hebben. Nieuwsmedia worden steeds afhankelijker van techbedrijven en techbedrijven beschikken over grote hoeveelheden data verkregen van nieuwsmedia. Het is naïef om te denken dat ze die niet in hun voordeel gebruiken.

Niet in de minste plaats is oplettendheid gewenst omdat reuzen als Google en Facebook directe concurrenten zijn geworden van nieuwsmedia. Google News biedt „uitgebreide up-to-date berichtgeving, verzameld uit bronnen vanuit de hele wereld door Google Nieuws”. Niet alleen kapitaliseert de techgigant daarmee op het journalistieke werk van anderen, een vorm van diefstal waarvoor DPG Media terecht compensatie eist, de dienst houdt ook nog eens bezoekers weg bij kranten zelf. Uiteraard werkt Google Nieuws met algoritmen en uiteraard vertelt Google niet hoe dit precies werkt. 

Het gevaar van de techreuzen wordt steevast aan de voorkant gezocht, bijvoorbeeld het faciliteren van nepnieuws. Maar het echt enge, zoals Cambridge Analytica ons leerde, zit aan de achterkant. De aard en logica van de nieuwe soort handel die Google drijft zijn zo ongekend in de geschiedenis, zo zonder weerga, dat het bijkans onmogelijk is om de gevolgen te overzien. Dus houden ook journalisten vast aan de waarden die ze kennen, in dit geval: onbevangen berichtgeving. Ondertussen nemen ze geld aan van de concurrent en laten hem meekijken op iedere computer.

Kopen techgiganten met strategische geschenken invloed? Nee natuurlijk niet, ze weten wel beter. Journalistieke overpeinzingen hierover leiden mooi de aandacht af van de werkelijke problemen. Cadeautjes aan nieuwsmedia werken niet als charmeoffensief, maar als rookgordijn.

Alles bij de bron; NRC


 


Abonneer je nu op onze wekelijkse nieuwsbrief!
captcha