Wij, burgers van cyberspace, eisen onze broncodes

Na de oratie van Mireille Hildebrandt donderdag in Nijmegen ben ik uit mijn comfort zone. Zij schetst hoe rechtsrelaties in cyberspace structureel veranderen. Vrijwel alles wat we zien, wat we weten en wat er beslist wordt, is de uitkomst van geheime algoritmes op de computer. Daarbij raken rechtsbeginselen als privacy, discriminatieverbod en gegevensbescherming uit het zicht.

Websurfen doe je tegenwoordig wadend door een veld vol luistervinken, geplaatst door advertentienetwerken, die zien hoe vaak u ‘like’ op Facebook aanklikt en wat u zocht en kocht. Alles draait nu om ‘patroonherkenning’ – het voorspellen van gedrag op basis van digitale sporen.

Die informatie is veel geld waard. In cyberspace staat behalve wat je er deed inmiddels ook vrijwel vast wat je straks gaat doen. Je gedrag wordt voortdurend opgeslagen en met gelijksoortige anderen vergeleken: „Om je preferenties te achterhalen, risicovol gedrag te voorzien, prijzen aan te passen, of problemen te voorspellen. En hoe meer cyberspace de toekomst weet te voorspellen, hoe meer het die toekomst ook lijkt te maken”, zegt zij. 

Dankzij deze patroonkennis wordt de vrije handelingsruimte van de burger ongemerkt kleiner. Internet, ooit de gedroomde vrije anonieme ruimte waarin je een second life kon beginnen, desnoods als hond, is nu een gouden kooi waarin de gebruiker exact die prikkels krijgt die statistisch zijn afgeleid uit zijn voorkeuren. 

Het recht moet de digitale burger volgens Hillebrandt weer greep geven op de juistheid, betrouwbaarheid en relevantie van de informatie die over hem wordt verzameld. Vooral de rechten op privacy, gegevensbescherming, gelijke behandeling en op tegenspraak worden geraakt door wat zij de nieuwe ‘IT-inkijkstructuur’ noemt. De burger moet weten welke risicoprofielen over hem bestaan en moet kunnen zien hoe die worden beïnvloed.

Er zou daarom een grondrecht op de betrouwbaarheid en doorzichtigheid van cyberspace moeten komen. 

Alles bij de bron; nrc-recht&bestuur